سرمايهگذاري در بورس
تعريف سرمايهگذاري
تعريف ساده، اما فراگير از سرمايهگذاري عبارت است از،" به تعويق انداختن مصرف فعلي براي دستيابي به مصرف بيشتر در آينده". صندوقهاي بازنشستگي نمونههايي هستند که مصرف را به تعويق مياندازند. هنگامي که کارکنان تمام دستمزد خود را در زمان حاضر دريافت نميکنند، و بخشي از آن را در صندوق بازنشستگي نگهداري ميکنند، در واقع مصرف خود را به تعويق مياندازند. به همين شيوه، هنگامي که افراد سهام يا ديگر داراييهاي مالي ميخرند، در حال به تعويق انداختن مصرف هستند، يعني سرمايهگذاري ميکنند. خريد خانه ( بخشي از بهاي خريد نقدي و بخشي ديگر با دريافت وام پرداخت ميشود) به جاي اجاره خانه (فقط بخش نقدي بهاي خريد به عنوان وديعه اجاره پرداخت شود و وامي دريافت نشود) را ميتوان به همينگونه تفسير نمود. چون، عمر خانه بيشتر از مدت زمان پرداخت وام خريد خانه است، بخشي از پرداختهاي فعلي بهاي خريد بابت استفاده از خانهي مسکوني در سالهاي آينده است. يعني، اجاره کردن باعث افزايش مصرف زمان حال، و کاهش مصرف در آينده ميشود.
بنابراين، سرمايهگذاري دامنه وسيعي از فعاليتها را در بر ميگيرد و شامل سرمايهگذاري در داراييهاي مالي قابل دادوستد و غيرقابل دادوستد است. در مطالب حاضر، منظور از "سرمايهگذاري" سرمايهگذاري در داراييهاي مالي به خصوص اوراق بهادار قابل دادوستدي است که توسط دولتها يا شرکتها منتشر ميشود. اوراق بهادار قابل دادوستد داراييهاي مالياي هستند که به آساني و با حداقل هزينه در بازارهاي مالي انسجاميافته قابل خريد و فروش هستند. سرمايهگذاري روشي براي حفظ ارزش پول و کسب عايدي ميباشد. به هر حال، دو ويژگي اصلي سرمايهگذاري؛ زمان و ريسک است. از دست دادن منافع در حال حاضر قطعي و مبلغ آن معين است. اما، پاداش سرمايهگذاري مربوط به آينده است و مبلغ آن اغلب نامشخص است.
در واقع سرمايهگذاري خريد اقلام دارايي و يا اوراق بهاداري است که با گذشت زمان منجر به ايجاد درآمد و افزايش ارزش براي سرمايهگذار خواهد شد. از اين رو، هنگامي که فرد يک ورقه بهادار را خريداري ميکند، سرمايهگذاري صورت پذيرفته است، اما خريد يک خانه به قصد سکونت سرمايهگذاري محسوب نميشود. چرا که خانهاي که در آن زندگي ميکنيم، بازده معيني در طي زمان براي ما به وجود نميآورد، اما خريد ورقه بهادار بهطور بالقوه داراي بازده است.
هر فردي که در بازارهاي مالي سرمايهگذاري ميکند داراي هدف مشخصي است. او براي بدستآوردن سود و کسب منافع بيشتر در اين بازار گام مينهد. در حقيقت شخص سرمايهگذار به اميد بدستآوردن ارزشي در زمان آينده از ارزشهاي کنوني چشمپوشي مينمايد. اگر عوامل ترغيبکننده براي سرمايهگذاري وجود نداشته باشد، افراد بهطور معمول مصرف کنوني را به مصرف آينده ترجيح ميدهند. بنابراين فرد سرمايهگذار بايد از سرمايهگذاري کنوني خود انتظار بدستآوردن بازده مثبت داشته باشد و بهرهمندي از ثروت و فرصتهاي مصرف در آينده ترغيبکننده وي خواهد بود.
دارايي مالي در برابر دارايي فيزيکي
سرمايهگذاري در داراييهاي فيزيکي با سرمايهگذاري در داراييهاي مالي تفاوت دارد. سرمايهگذاري فيزيکي، سرمايهگذاري در داراييهاي مشهود مثل؛ زمين و تجهيزات است. سرمايهگذاري مالي خريد حق مالي همانند؛ سهام عادي و اوراق قرضه است. دارايي مالي حاوي منفعت يا ارزش معمول نقدينهاي در آينده است. تأمين مالي براي خريد ساختمان نمونه خوبي براي معرفي سرمايهگذاري مالي و سرمايهگذاري فيزيکي است. ساختمان خريداري شده يک سرمايهگذاري واقعي است. براي درک سرمايهگذاري مالي بايد به اين نکته توجه کنيم که پول مورد نياز براي خريد ساختمان از کجا و چگونه تأمين شده است؟ ممکن است قسمتي از پول مورد نياز براي خريد توسط خريدار تأمين شود و باقيمانده وجوه مورد نياز از محل وام رهني تأمين شود. يعني، خريدار وامي را براي خريد ساختمان دريافت و بر اساس جدول زماني، مبلغ وام و بهره آن را پرداخت نمايد. اغلب، شخص وامدهنده شخص حقيقي نيست، بلکه مؤسسهاي است که به عنوان واسطه مالي فعاليت ميکند. در اين مثال، خريدار ساختمان در داراييهاي فيزيکي سرمايهگذاري کرده است و مؤسسه واسطه مالي (مثل بانک تجاري)، در داراييهاي مالي سرمايهگذاري نموده است.
فرآيند سرمايهگذاري
فرآيند سرمايهگذاري مستلزم تصميمگيري در مورد انتخاب نوع اوراق بهادار براي سرمايهگذاري، ميزان سرمايهگذاري و زمان انجام سرمايهگذاري است. پنج مرحله تصميمگيري در فرآيند سرمايهگذاري عبارت است از:
1) تدوين خط و مشي سرمايهگذاري
مرحله اول، تدوين خط مشي سرمايهگذاري، شامل تعيين هدفهاي سرمايهگذاري و مبلغ سرمايهگذاري است. چون در استراتژي سرمايهگذاري ارتباط مثبتي بين ريسک و بازده وجود دارد سرمايهگذار نميتواند، قاطعانه ادعا کند که در سرمايهگذاري بازده زيادي بدست ميآيد. آنچه که سرمايهگذار بايد بداند اين است که هدف وي در جهت حداکثر نمودن بازده با توجه به ريسک ميباشد. هدفهاي سرمايهگذاري بايد بر حسب ريسک و بازده بيان شود. اين مرحله در فرآيند سرمايهگذاري شامل داراييهاي مختلف مالياي است که بايد در سبد سرمايهگذاري قرار گيرد. انتخاب داراييهاي مالي بر اساس هدفهاي سرمايهگذاري، مبلغ سرمايهگذاري و وضعيت مالياتي سرمايهگذارخواهد. براي مثال، شرکتهاي که از پرداخت ماليات معاف هستند(مثل صندوقهاي بازنشستگي در امريکا) اقدام به خريد اوراق بهادار معاف از ماليات(مثل اوراق قرضه شهرداريها) نمايد. خط و مشي سرمايهگذاري شالوده سرمايهگذاري ميباشد، بدون آن سرمايهگذاران نميتوانند تصميمگيري نمايند. با وجود اين، اغلب سرمايهگذاران توجهي به خطمشي سرمايهگذاري ندارند.
2) تحليل اوراق بهادار
دومين مرحله در فرآيند سرمايهگذاري تحليل اوراق بهادار ميباشد. تحليل اوراق بهادار شامل ارزيابي ورقه بهاداري خاص يا گروهي از اوراق بهادار در بين مجموعه وسيعي از داراييهاي مالي ميباشد. يکي از دلايل ارزيابي اوراق بهادار، شناسايي اوراق بهاداري است که به نظر ميرسد قيمت بازار آن با قيمت ذاتي آن تفاوت دارد. روشهاي زيادي براي تحليل اوراق بهادار وجود دارد. با وجود اين، بسياري از اين روشها در يکي از اين دو طبقه؛ تحليل فني و تحليل بنيادي قرار ميگيرند. تحليلگري که از بررسي روند قيمتها در گذشته جهت تحليل اوراق بهادار استفاده ميکند تحليلگر فني، و استفادهکنندگان از روش بنيادي را بنيادگرا مينامند.
3) تشکيل پرتفوي
ايجاد پرتفوي مرحله سوم در فرآيند سرمايهگذاري است و شامل شناسايي داراييهاي خاص براي سرمايهگذاري و تعيين مبلغ سرمايهگذاري براي هر يک از داراييهاي شناسايي شده است. اين مرحله شامل؛ انتخاب، زمانبندي و تنوعبخشي است که بايد مورد توجه سرمايهگذار قرار گيرد. انتخاب اوراق بهادار، حاکي از تحليل موشکافانه اوراق بهادار و تمرکز بر پيشبيني تغييرات قيمت آنها در کوتاهمدت ميباشد. زمانبندي که به عنوان پيشبيني کلان شناخته ميشود شامل پيشبيني تغييرات قيمت سهام عادي نسبت به اوراق بهادار با درآمد ثابت مثل اوراق خزانه و اوراق قرضه شرکتي ميباشد. تنوع بخشي نيز شامل ايجاد پرتفوي اوراق بهادار با هدف کاهش ريسک است.
4) بازبيني پرتفوي
مرحله چهارم در فرآيند سرمايهگذاري، بازبيني پرتفوي، شامل تکرار دورهاي سه مرحله قبلي مي باشد. با گذشت زمان سرمايهگذار ممکن است اهداف سرمايهگذاري خود را تغيير دهد و پرتفوي فعلي بهينگي خود را از دست دهد. سرمايهگذار ممکن است با فروش برخي اوراق بهادار و خريد اوراق بهادار ديگر، پرتفوي جديدي ايجاد کند. انگيزه ديگر براي تغيير پرتفوي اين خواهد بود که اگر قيمتهاي اوراق بهادار تغيير يابد، بعضي از اوراق بهادار که قبلاً جذاب نبودهاند، اکنون ممکن است جذاب باشند و بعضي ديگر که قبلاً جذاب بودهاند اکنون ديگر اينگونه نباشند. سرمايهگذار ممکن است بخواهد اوراق بهاداري که اکنون جذاب شدهاند را به پرتفوي خود اضافه و اوراق بهاداري که جذابيت خود را از دست دادهاند از سبد خارج کند. چنين تصميماتي به هزينه معاملات مربوط به خريد و فروش و چشم انداز بهبود در عملکرد پرتفوي بستگي دارد.
5) ارزيابي عملکرد پرتفوي
مرحله پنجم در فرآيند سرمايهگذاري، ارزيابي عملکرد پرتفوي، شامل؛ محاسبه ادواري بازده و ريسک سرمايهگذاري است.
رويکرد زماني سرمايهگذاري
سرمايهگذاري در بورس اوراق بهادار از نظر مدت زمان سرمايهگذاري به سه شکل کوتاهمدت، ميانمدت، و بلندمدت صورت ميگيرد.
در روش ارزيابي سهام به شکل کوتاهمدت، عمده تمرکز تحليلگران و خريداران و فروشندگان، به اخبار موجود در بازار است و خريد و فروش سهام نيز بر همين پايه انجام ميگيرد. در اين روش، که بعضي طول دوره آن را از چند روز تا چند هفته ذکر ميکنند، بيشتر افراد حرفهاي بازار فعاليت دارند و معمولاً در طول اين مدت کوتاه نياز به تحليل شرايط صنعت وجود ندارد. به افراد تازه وارد به اين بازار توصيه ميشود که از اين روش استفاده نکنند و خريد و فروش خود را بر اساس ديدگاه بلندمدت انجام دهند.
روش دوم که سرمايهگذاري در بورس اوراق بهادار با ديدگاه ميانمدت ميباشد، خريداران و فروشندگان سهام تمرکز خود را بر تحليل روند قيمتي سهام و تا حدودي بر اساس اخبار منتشره از سوي شرکتها گذاشتهاند. طول اين دوره را نيز عموماً سه تا شش ماه ذکر ميکنند.
روش سوم، تصميم گيري براي خريد و فروش سهام بر پايه تجزيه و تحليل کامل صنايع و شرکتها ميباشد. در اين روش، تصميمگيرندگان ابتدا وضعيت صنايع مختلف را در کشور و حتي در جهان بررسي نموده و با توجه به تحولات احتمالي آينده آن صنعت، تصميم ميگيرند که به آن صنعت وارد و يا از آن خارج شوند و در مرحله بعدي در صنعت خاصي، شرکتهاي مورد نظر را ارزيابي نموده و با استفاده از اطلاعات موجود شرکت و ساير شرکتها، در آن صنعت اقدام به خريد سهام و يا فروش آن ميکنند. بنابراين، با توجه به موارد اشاره شده، براي سرمايهگذاري در بورس اوراق بهادار هر چه به سمت رويکرد بلندمدت حرکت کنيم، نياز به تجزيه و تحليل بيشتري وجود دارد.
روشهاي سرمايهگذاري
سرمايهگذاري در بورس به دو روش مستقيم و غيرمستقيم انجام ميپذيرد. در سرمايهگذاري مستقيم فرد سرمايهگذار ميتواند مستقيماً وارد بورس شود و اوراق بهادار موردنظر خود را خريداري کند. در اين روش فرد بايد تخصص و وقت کافي براي بررسي وضعيت بازار و سهامي که ميخواهد خريداري کند داشته باشد. اما در سرمايهگذاري غيرمستقيم سرمايهگذاران از طريق واسطه در بازار سرمايه حضور مييابند، و خود بهطور مستقيم به خريد تک سهم نميپردازند. اين واسطهها متنوعاند و معروفترين آنها صندوقهاي سرمايهگذاري مشترک، ادارهکنندگان طرحهاي بازنشستگي متفاوت، شرکتهاي سرمايهگذاري و مشابه آنها ميباشند. اين نهادهاي مالي با تشکيل سبد سهام و ساير اوراق بهادار ميکوشند که ريسک را براي سرمايهگذاران کاهش دهند، و البته در قبال ارائه اين خدمات دستمزدي هم ميگيرند. اين روش سرمايهگذاري به ويژه براي کساني که از دانش و اطلاعات کافي در حوزهي مالي و سرمايهگذاري برخوردار نيستند و يا فرصت کافي براي جمع آوري و تجزيه و تحليل اطلاعات بازار و شرکتها ندارند توصيه ميشود.
تا چه اندازه با پول، ارزش پول و پس انداز آشنايي داريد؟
همه شما از اولين سال هاي تولد با موضوع پس انداز آشنايي داريد. از همان زمان که پول توجيبي روزانه و اندک خود را براي استفاده در زمان ضروري، در قلک هاي خود جمع مي کنيم، در واقع به ابتدايي ترين شکل پس انداز اقدام کرده ايم.
پس از سال هاي کودکي و در دوران نوجواني، بانک ها را مي شناسيم که براي پس انداز مبالغ بيشتري از دارايي هر فرد مورد استفاده قرار مي گيرند. در بانک، مطابق با قراردادي که در ابتداي افتتاح حساب پس انداز امضا و تاييد ميکنيم، ماهانه مبلغي سود به دارايي اوليه ما که در آن بانک پس انداز کرده ايم، اضافه ميشود. به اين ترتيب آن بانک از دارايي ما براي سرمايه گذاري در طرح هاي کلان سازندگي کشور استفاده مي کند و از سود حاصله، ماهانه مبلغي به دارنده حساب پس انداز پرداخت مي کند.
بعضي ها مي گويند: «پس انداز يك ريال يعني به دست آوردن يك ريال» بعضي ها هم مي گويند: «يا حالا پس انداز كن يا هيچوقت» و ما مي گوييم: «قطره قطره جمع گردد، وانگهي دريا شود».
اگر به فکر آينده خود هستيد بهتر است كه از همين امروز با مفاهيم ساده مالي، چگونگي پس انداز و ... آشنا شويد تا ياد بگيريد كه پول بيشتري را براي خود نگه داريد و كمتر خرج كنيد. ولخرجي هاي امروز شما مي تواند اثرات منفي و ناخوشايندي را در آينده به همراه داشته باشد.
در اينجا چند راه ساده درباره معرفي پول و آشنايي با پس انداز بيان مي شود.
۱- معمولا به محض اينكه شمردن را آموختيد، پول را نيز خواهيد شناخت.
۲- همزمان با رشد ارزشهاي پول برايتان مشخص تر ميشوند. از والدين خود بپرسيد كه چطور پس انداز كنيد، چطور مقدار پول خود را افزايش دهيد و از همه مهمتر چطور آن را خرج كنيد.
۳- تفاوت بين نيازها، خواسته ها و آرزوها را بياموزيد. دانستن اين موارد شما را براي تصميم گيري نسبت به خرج كردن صحيح پولتان درآينده آماده خواهد كرد.
۴- براي يادگيري ارزش پول و پس انداز تعيين هدف ضروري است. پير يا جوان فرقي نمي كند، افرادي كه در زندگي هدفي ندارند به جايي نمي رسند.
۵- ارزش هاي پس انداز و صرفه جويي را بياموزيد و از والدين خود ياد بگيريد كه مفهوم درآمد و پول چيست؟
۶- هنگامي كه از والدين خود پول توجيبي مي گيريد مقداري از اين مبلغ را پس انداز كنيد. به طور مثال اگر در هفته ۵۰۰ تومان پول توجيبي مي گيريد ۴۰۰ تومان را بابت مخارج خود و مابقي را به عنوان پس انداز كنار بگذاريد.
۷- با والدين خود به بانک برويد و از آنها بخواهيد برايتان حساب پس انداز باز كنند. يكي از راه هاي موفقيت هاي مالي آينده شما اين است كه عادت پس انداز كردن را از سنين كم آغاز كنيد. اما به ياد داشته باشيد هنگامي كه تصميم گرفتيد بخشي از پس انداز خود را براي خريدهاي ضروري و دلخواهتان برداريد اين موضوع اشکالي در زمينه پس انداز دراز مدت شما ايجاد نخواهد کرد.
۸- براي يادگيري اهميت پول روش منظمي را هنگام خريد كردن در پيش بگيريد. رفتن به خواروبار فروشي ها اغلب به عنوان يكي از اولين تجربه هاي پول خرج كردن شما به شمار مي رود.
۹- هنگامي كه براي خريد به فروشگاه هاي مخصوص كودكان مي رويد از والدين خود بپرسيد كه چطور خريد مي كنند و چگونه تفاوت قيمت ها، جنس، قابليت ترميم، گارانتي و ساير موارد مربوطه را درنظر مي گيرند. اگر خرج كردن طبق برنامه ريزي انجام شود سرگرمي خوب و مفيدي خواهد بود. اما عدم داشتن برنامه در اين زمينه اغلب باعث از بين رفتن ۳۰-۲۰ درصد از پول توجيبي شما مي شود.
۱۰- سعي کنيد كه در مورد مسائل مالي خود و براي پول توجيبي خود، شخصا تصميم گيري كنيد. شما از انتخاب هاي خودتان درس مي گيريد. مي توانيد قبل از خريد گفت وگويي با والدين خود داشته باشيد و از آنان ياد بگيريدكه پيش از خريدهاي مهم خود چه تحقيقاتي را انجام دهيد يا چگونه به دنبال زمان مناسب براي خريد باشيد.
۱۱- درباره خطرات قرض كردن و بدهي هاي سنگين از تجربه والدين خود آگاه شويد و بدانيد که در قبال خريد اقساطي اجناس درصدي به عنوان بهره پول تعيين مي شود.
۱۲- در برنامه منظم خانواده براي تصميمات مالي شرکت کنيد. اين عملكرد شما براي يادگيري مديريت پس انداز شخصي و خرج کردن بسيار مفيد است. با معلمان و نوجوانان بزرگتر خانواده درباره اقتصاد ملي صحبت كنيد و مي توانيد در زمينه چك، پول نقد، عادات صحيح خرج كردن، صرفه جويي و ... نكات مثبتي را از آنان ياد بگيريد.
13 – داشتن کارت خودپرداز بانک ها، يکي از شيوه هاي استقلال در مورد صرف پول توجيبي و پس انداز و مديريت هزينه است.
اين را بدانيد که عادات خوب در اوايل زندگي شروع مي شوند و عادت به پس انداز يکي از اين عادات خوب به شمار مي رود که با هوشياري، صرف زمان و نگاه به آينده بسيار ساده و مفيد خواهد بود.
نحوه انجام معامله
انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران از طريق كارگزاران انجام ميشود. اين کارگزاران که در انجام معاملات نقش نماينده خريدار و يا فروشنده را ايفا ميکنند، داراي مجوز کارگزاري از سازمان و عضو بورس هستند. همه کارگزاران موظف به انجام وظايف خود در چارچوب قوانين و مقررات موجود هستند و سرمايهگذار ميتواند براي معاملات اوراق بهادار کارگزار خود را با توجه به معيارهايي از قبيل انجام به موقع سفارش، دادوستد سهام با مناسبترين قيمت و نحوه ارائه خدمات جانبي انتخاب نمايد.
افتتاح حساب يا دريافت كد معاملاتي
از آنجا که دادوستد اوراق بهادار با استفاده از سيستم رايانهاي و براساس کد خريدار و فروشنده انجام ميشود، لازم است همه خريداران و فروشندگان داراي کد منحصر به خود باشند تا کارگزار بتواند براساس آن به خريد و فروش اوراق بهادار بپردازد. کد معاملاتي، شناسهاي 8 کاراکتري است که براساس مشخصات و اطلاعات فردي سرمايهگذار – از جمله کد ملي وي – و به صورت ترکيبي از حرف و عدد تعيين ميشود. اين کد در واقع از سه حرف اول نام خانوادگي و يک عدد تصادفي، تشکيل شده است. کد معاملاتي سرمايهگذار منحصر به فرد است و هر سرمايهگذار يک کد معاملاتي دارد. دريافت كد معاملاتي از طريق كارگزار و با ارائه مدارك شناسايي( كپي شناسنامه و شماره ملي) و فقط براي يكبار انجام ميشود.
تکميل فرم سفارش خريد يا فروش
در اين فرم اطلاعات مورد نياز اعم از مشخصات شرکت کارگزاري، مشخصات سرمايهگذار، نام، تعداد و قيمت اوراق بهادار، چگونگي پرداخت يا دريافت وجه قيد ميشود. تعيين قيمت اوراق بهادار با مشتري است و مشتري ميتواند تقاضاي خريد يا فروش اوراق بهادار را در قيمت مشخصي تقاضا كند يا اينكه تعين قيمت را به كارگزار و شرايط بازار واگذار كند.
براي اطلاع بيشتر به بخش آموزش مراجعه شود
ورود سفارش به سامانه معاملاتي
پس از دريافت سفارش خريد يا فروش، كارگزار سفارشهاي دريافتي را با حفظ نوبت وارد سامانه معاملات ميكند. اولويتبندي درخواستها در صف تقاضاي خريد(فروش) سهام ابتدا براساس قيمتهاي پيشنهادي خريد(فروش) صورت ميگيرد و از بالاترين(پايينترين) تا پايينترين(بالاترين) قيمت اولويتبندي ميشوند. به عبارت ديگر در صف تقاضاي خريد(فروش) سهام، اولويت با سفارشهايي است که قيمت پيشنهادي بالاتري(پايينتري) دارند. در صورتي که قيمتهاي پيشنهادي خريد(فروش) در دو يا چند سفارش يکسان باشند صف تقاضا(عرضه) براساس زمان ورود سفارش خريد(فروش) به سامانه معاملات اولويتبندي ميشود و سفارشي که زودتر از ديگر سفارشها وارد سامانه معاملات شده باشد از اولويت برخوردار است.
انجام معامله
در سامانة معاملات صف تقاضا و سفارشهاي خريد در مقابل صف عرضه يا سفارشهاي فروش قرار ميگيرد و در صورتي که قيمت پيشنهادي خريد و قيمت پيشنهادي فروش برابر شوند، معامله بهطور خودکار توسط سيستم رايانهاي انجام ميشود و سفارشها از صف عرضه و تقاضا حذف ميشوند.براي اطلاع بيشتر به بخش سازوكار معامله مراجعه شود.
تسويه معاملات
پاياپاي و تسويه معاملات توسط شركت سپردهگذاري مركزي و سه روز بعد از انجام معامله(T + 3) صورت ميگيرد
ساعت انجام معامله
معاملات اوراق بهادار در بورس تهران از شنبه تا چهارشنبه هر هفته به جز روزهاي تعطيل عمومي، از ساعت 9 تا 12 و در يك نشست معاملاتي و از طريق تالارهاي معاملات انجام مي شود. معاملات اوراق بهادار فقط از طريق سامانه معاملات بورس كه يك سيستم كاملا مكانيزه است، قابل انجام است و داراندگان اوراق بهادار نمي توانند خارج از سامانه معاملاتي اقدام به خريد و فروش اوراق بهادار كنند و معاملات بايد به لزوم از طريق كارگزاران و طي نشست معاملاتي انجام شود.
در حال حاضر علاوه بر تالار حافظ كه تالار اصلي معاملات است، تالارهاي ديگري توسط بورس يا شركتهاي كارگزاري در شهرهاي ديگر داير شدهاند كه سهامداران مي توانند با مراجعه به آنان از تسهيلات مستقر در اين تالارها از جمله سيستمهاي نمايشگر قيمت و سفارشها، بروشورهاي اطلاعرساني و دورههاي آموزشي پيشبيني شده استفاده كنند.
ياداوري مي شود كه خريد و فروش اوراق بهادار مستلزم حضور سهامداران در تالارها نيست و سهامداران ميتوانند از طريق مراجعه به دفاتر شركتهاي كارگزاري براي خريد و فروش اوراق بهادار اقدام كنند.
سازوکار معامله
سازوكار معاملات
سامانه معاملاتي بورس تهران يك سيستم كاملا مكانيزه مبتني بر سفارش است. به عبارت ديگر سفارشهاي خريد و فروش اوراق بهادار كه از طرف مشتريان به كارگزار داده شده است، توسط كارگزار وارد سامانه معاملاتي مي شود و بر پايه اولويت قيمت و زمان در صف خريد يا فروش قرار ميگيرد. بر اساس اولويت قيمت، يك سفارش خريد(فروش) اوراق بهادار با بيشترين(كمترين) قيمت در ابتداي صف خريد(فروش) قرار ميگيرد. بر اساس اولويت زمان، سفارشي كه زودتر وارد سامانه معاملات شود جلوتر از سفارش هم قيمت خود قرار ميگيرد.
معامله هنگامي انجام ميشود كه سفارشهاي خريد و فروش قيمت يكسان داشته باشند، اين سازوكار بسيار شبيه به معامله از طريق حراج است. چون كارگزاران ميتوانند با اطلاح قيمت سفارشهاي وارد شده، جاي خود را در صف تغيير دهند يا با ارائه قيمتي معادل قيمت پيشنهادي از طرف كارگزار مقابل، اقدام به انجام معامله كنند.
پس از انجام معامله، اطلاعات انجام معامله براي تسويه و پاياپاي به شركت سپرده گذاري مركزي اوراق بهادار و كارگزار خريدار يا فروشنده ارسال ميشود. اطلاعات مربوط به معاملات از جمله، قيمت، ارزش و تعداد اوراق بهادار معامله شده ، از طريق سايت بورس تهران و همچنين نمايشگرهاي موجود در تالارها به اطلاع سهامداران ميرسد.
بورس اوراق بهادار تهران در حال نصب نرم افزار معاملاتي جديدي است كه با عملياتي شدن آن، سرعت انجام معامله و همچنين انتشار اطلاعات پس از معامله بهبود قابل توجهي پيدا خواهد كرد.
دامنه نوسان روزانه
دامنه نوسان روزانه قيمت سهام در بورس تهران 4 درصد تعيين شده است و از اينرو قيمت سهام يك شركت در يك روز حداكثر 4 درصد نسبت به قيمت پاياني روز قبل افزايش يا كاهش مييابد. دامنه نوسان قيمت مانع از نوسانات شديد قيمتها و تلاطم بازار ميشود.
بازارها، تابلوها و انواع اوراق بهادار
پذيرش و معاملات اوراق بهادار در بورس تهران در قالب سه تابلو و بازار اوراق مشاركت انجام ميشود:
1. بازار اول شامل تابلوهاي اصلي و فرعي- سهام و حق تقدم شركتهاي پذيرفته شده در تابلوي اصلي
2. بازار دوم- سهام و حق تقدم شركتهاي پذيرفته شده در تابلوي فرعي
3. بازار اوراق مشاركت شركتي و دولتي
تابلوي فرعي مكاني براي پذيرش و فعاليت شركتهاي كوچك و درحال رشد است. شركتهاي كوچكي كه توانايي برآوزده كردن شرايط پذيرش تابلوي اصلي را ندارند در اين تابلو پذيرفته ميشوند و به آنها فرصت داده ميشود با تامين مالي و رشد فعاليتها به تابلوي اصلي ارتقاء يابند.
ساختار شركتها
شرکت
زماني که مجوز قانوني فعاليت اقتصادي براي يک شرکت صادر شود ميتوان گفت که آن شرکت تأسيس شده است. شرکتها در چارچوب قانون تجارت داراي انواع مختلف هستند که عبارتند از:
1- شرکت سهامي(عام – خاص)
2- شرکت با مسئوليت محدود
3- شرکت تضامني
4- شرکت مختلط سهامي
5- شرکت مختلط غير سهامي
6- شرکت نسبي
7- شرکت تعاوني
از انواع شرکتهاي نام برده شده فقط شرکتهاي سهامي عام قابليت پذيرش در بورس سهام را داشته و اکنون هم در بورس تهران فعاليت دارند. بنابراين در ادامه به تشريح شرکت سهامي و به خصوص شرکت سهامي عام ميپردازيم.
شرکت سهامي
زماني که يک شرکت براي انجام امور تجارتي بين حداقل سه نفر، و يا بيشتر، تشکيل ميشود به آن شرکت سهامي ميگويند. در واقع شرکت سهامي شرکتي است که سرمايه آن به سهام تقسيم شده و مسئوليت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمي آنها است. براي مثال سرمايهي شرکت سهامي الف صد ميليون ريال ميباشد که به صورت صد هزار سهم هزار ريالي توسط صاحبان سهام تأمين گرديده است. مسئوليت صاحبان سهام به نسبت مبلغي است که سهم خريدهاند؛ بنابراين بديهي است کساني که داراي سهام بيشتر و در نتيجه سرمايهي بيشتري هستند، داراي حقوق و مسئوليت زيادتري نيز ميباشند. سهامداران در شرکت سهامي از حقوق و مزايايي مانند حق دريافت سود سهام، حق تقدم در خريد سهام جديد شرکت، حق رأي و حق نقل و انتقال سهام برخوردارند. طبق قانون تجارت شركت سهامي شركت بازرگاني محسوب ميشود ولو اينكه موضوع عمليات آن امور بازرگاني نباشد.
شرکتهاي سهامي به دو نوع تقسيم ميشوند:
الف ) شرکت سهامي خاص
شرکتي که کل سرمايهاش در موقع تأسيس از سوي مؤسسان آن تأمين ميشود شرکت سهامي خاص طبق قانون، نام دارد. سرمايهي اين شرکت سهامي خاص در زمان تأسيس نبايد از يک ميليون ريال کمتر باشد.
ب ) شرکت سهامي عام
شرکتي که سرمايه آن به سهام تقسيم شده و مؤسسان آن قسمتي از سرمايهي شرکت را از طريق فروش سهام به عموم مردم تأمين ميکنند شرکت سهامي عام نام دارد. شرکتها براي پذيرش در بورس اوراق بهادار بايد به صورت شرکت سهامي عام باشند. در شرکت سهامي عام، تعداد سهامداران نبايد از 5 نفر کمتر باشد و مسئوليت سهامداران، محدود به مبلغ اسمي سهام آنها است. حداقل سرمايه مورد نياز براي تأسيس چنين شرکتي، 5 ميليون ريال است که 20 درصد آن توسط مؤسسين و باقيمانده توسط مردم پرداخت ميگردد. از کل سرمايه حداقل 35 درصد بايد در زمان تأسيس شرکت و مابقي حداکثر ظرف مدت 5 سال و به تصميم هيئت مديره پرداخت گردد. در اين شرکت، عبارت"شرکت سهامي عام" بايد قبل از نام شرکت يا بعد از آن، بدون فاصله با نام شرکت در کليهي اوراق و اطلاعيهها و آگهيهاي شرکت بهطور روشن و خوانا قيد شود. دارنده سهام بهطور کامل از حقوق مالکيت برخوردار است. اشخاصي که سهام جديد شرکت را ميخرند، حق مشارکت در سود را به دست ميآورند؛ يعني با خريد سهام جديد از همان حقوق سهامداران قبلي برخوردار ميشوند. پرداخت سود سهام عادي مشروط به وجود سود قابل تقسيم و تصويب مجمع عمومي صاحبان سهام در مورد تقسيم سود است. البته قانون تجارت ايران پيشبيني کرده است که اگر شرکتي سود داشته باشد، بايد حداقل ده درصد آن را بين سهامداران تقسيم کند. با اين توضيح، از ويژگيهاي سهام ميتوان حق مالکيت، مسئوليت محدود سهامداران، حقرأي و کنترل شرکت و حقتقدم در خريد سهام جديد را نام برد.
سهامداران مالکان واقعي شرکت هستند و البته آخرين مدعيان نسبت به داراييهاي آن شمرده ميشوند. بنابراين اگر شرکت ورشکست شود، نخست حق و حقوق طلبکاران و سپس ادعاي سهامداران از محل آنچه باقي مانده است، پرداخت ميشود.
تعهد سهامدار در شرکت سهامي، پرداخت مبلغ سهم است و اگر به اين تعهد خود عمل کند، به عنوان صاحب سهم تعهد ديگري ندارد. سهامدار هيچگونه تعهد شخصي در قبال طلبکاران شرکت ندارد و اگر شرکت بنا به دلايلي قادر به پرداخت ديون خود نباشد، نميتواند به سهامداران رجوع کند. همچنين تعهدات سهامداران همان است که قبول کردهاند و نميتوان با تغيير اساسنامه تعهد جديدي بر عهده آنان گذاشت يا تعهدات فعلي آنان را افزايش داد. در اين زمينه قانون نيز به صراحت عنوان کرده است که هيچ مجمع عمومي نميتواند با هيچ اکثريتي بر تعهدات صاحبان سهم بيفزايند.
تعريف ساده، اما فراگير از سرمايهگذاري عبارت است از،" به تعويق انداختن مصرف فعلي براي دستيابي به مصرف بيشتر در آينده". صندوقهاي بازنشستگي نمونههايي هستند که مصرف را به تعويق مياندازند. هنگامي که کارکنان تمام دستمزد خود را در زمان حاضر دريافت نميکنند، و بخشي از آن را در صندوق بازنشستگي نگهداري ميکنند، در واقع مصرف خود را به تعويق مياندازند. به همين شيوه، هنگامي که افراد سهام يا ديگر داراييهاي مالي ميخرند، در حال به تعويق انداختن مصرف هستند، يعني سرمايهگذاري ميکنند. خريد خانه ( بخشي از بهاي خريد نقدي و بخشي ديگر با دريافت وام پرداخت ميشود) به جاي اجاره خانه (فقط بخش نقدي بهاي خريد به عنوان وديعه اجاره پرداخت شود و وامي دريافت نشود) را ميتوان به همينگونه تفسير نمود. چون، عمر خانه بيشتر از مدت زمان پرداخت وام خريد خانه است، بخشي از پرداختهاي فعلي بهاي خريد بابت استفاده از خانهي مسکوني در سالهاي آينده است. يعني، اجاره کردن باعث افزايش مصرف زمان حال، و کاهش مصرف در آينده ميشود.
بنابراين، سرمايهگذاري دامنه وسيعي از فعاليتها را در بر ميگيرد و شامل سرمايهگذاري در داراييهاي مالي قابل دادوستد و غيرقابل دادوستد است. در مطالب حاضر، منظور از "سرمايهگذاري" سرمايهگذاري در داراييهاي مالي به خصوص اوراق بهادار قابل دادوستدي است که توسط دولتها يا شرکتها منتشر ميشود. اوراق بهادار قابل دادوستد داراييهاي مالياي هستند که به آساني و با حداقل هزينه در بازارهاي مالي انسجاميافته قابل خريد و فروش هستند. سرمايهگذاري روشي براي حفظ ارزش پول و کسب عايدي ميباشد. به هر حال، دو ويژگي اصلي سرمايهگذاري؛ زمان و ريسک است. از دست دادن منافع در حال حاضر قطعي و مبلغ آن معين است. اما، پاداش سرمايهگذاري مربوط به آينده است و مبلغ آن اغلب نامشخص است.
در واقع سرمايهگذاري خريد اقلام دارايي و يا اوراق بهاداري است که با گذشت زمان منجر به ايجاد درآمد و افزايش ارزش براي سرمايهگذار خواهد شد. از اين رو، هنگامي که فرد يک ورقه بهادار را خريداري ميکند، سرمايهگذاري صورت پذيرفته است، اما خريد يک خانه به قصد سکونت سرمايهگذاري محسوب نميشود. چرا که خانهاي که در آن زندگي ميکنيم، بازده معيني در طي زمان براي ما به وجود نميآورد، اما خريد ورقه بهادار بهطور بالقوه داراي بازده است.
هر فردي که در بازارهاي مالي سرمايهگذاري ميکند داراي هدف مشخصي است. او براي بدستآوردن سود و کسب منافع بيشتر در اين بازار گام مينهد. در حقيقت شخص سرمايهگذار به اميد بدستآوردن ارزشي در زمان آينده از ارزشهاي کنوني چشمپوشي مينمايد. اگر عوامل ترغيبکننده براي سرمايهگذاري وجود نداشته باشد، افراد بهطور معمول مصرف کنوني را به مصرف آينده ترجيح ميدهند. بنابراين فرد سرمايهگذار بايد از سرمايهگذاري کنوني خود انتظار بدستآوردن بازده مثبت داشته باشد و بهرهمندي از ثروت و فرصتهاي مصرف در آينده ترغيبکننده وي خواهد بود.
دارايي مالي در برابر دارايي فيزيکي
سرمايهگذاري در داراييهاي فيزيکي با سرمايهگذاري در داراييهاي مالي تفاوت دارد. سرمايهگذاري فيزيکي، سرمايهگذاري در داراييهاي مشهود مثل؛ زمين و تجهيزات است. سرمايهگذاري مالي خريد حق مالي همانند؛ سهام عادي و اوراق قرضه است. دارايي مالي حاوي منفعت يا ارزش معمول نقدينهاي در آينده است. تأمين مالي براي خريد ساختمان نمونه خوبي براي معرفي سرمايهگذاري مالي و سرمايهگذاري فيزيکي است. ساختمان خريداري شده يک سرمايهگذاري واقعي است. براي درک سرمايهگذاري مالي بايد به اين نکته توجه کنيم که پول مورد نياز براي خريد ساختمان از کجا و چگونه تأمين شده است؟ ممکن است قسمتي از پول مورد نياز براي خريد توسط خريدار تأمين شود و باقيمانده وجوه مورد نياز از محل وام رهني تأمين شود. يعني، خريدار وامي را براي خريد ساختمان دريافت و بر اساس جدول زماني، مبلغ وام و بهره آن را پرداخت نمايد. اغلب، شخص وامدهنده شخص حقيقي نيست، بلکه مؤسسهاي است که به عنوان واسطه مالي فعاليت ميکند. در اين مثال، خريدار ساختمان در داراييهاي فيزيکي سرمايهگذاري کرده است و مؤسسه واسطه مالي (مثل بانک تجاري)، در داراييهاي مالي سرمايهگذاري نموده است.
فرآيند سرمايهگذاري
فرآيند سرمايهگذاري مستلزم تصميمگيري در مورد انتخاب نوع اوراق بهادار براي سرمايهگذاري، ميزان سرمايهگذاري و زمان انجام سرمايهگذاري است. پنج مرحله تصميمگيري در فرآيند سرمايهگذاري عبارت است از:
1) تدوين خط و مشي سرمايهگذاري
مرحله اول، تدوين خط مشي سرمايهگذاري، شامل تعيين هدفهاي سرمايهگذاري و مبلغ سرمايهگذاري است. چون در استراتژي سرمايهگذاري ارتباط مثبتي بين ريسک و بازده وجود دارد سرمايهگذار نميتواند، قاطعانه ادعا کند که در سرمايهگذاري بازده زيادي بدست ميآيد. آنچه که سرمايهگذار بايد بداند اين است که هدف وي در جهت حداکثر نمودن بازده با توجه به ريسک ميباشد. هدفهاي سرمايهگذاري بايد بر حسب ريسک و بازده بيان شود. اين مرحله در فرآيند سرمايهگذاري شامل داراييهاي مختلف مالياي است که بايد در سبد سرمايهگذاري قرار گيرد. انتخاب داراييهاي مالي بر اساس هدفهاي سرمايهگذاري، مبلغ سرمايهگذاري و وضعيت مالياتي سرمايهگذارخواهد. براي مثال، شرکتهاي که از پرداخت ماليات معاف هستند(مثل صندوقهاي بازنشستگي در امريکا) اقدام به خريد اوراق بهادار معاف از ماليات(مثل اوراق قرضه شهرداريها) نمايد. خط و مشي سرمايهگذاري شالوده سرمايهگذاري ميباشد، بدون آن سرمايهگذاران نميتوانند تصميمگيري نمايند. با وجود اين، اغلب سرمايهگذاران توجهي به خطمشي سرمايهگذاري ندارند.
2) تحليل اوراق بهادار
دومين مرحله در فرآيند سرمايهگذاري تحليل اوراق بهادار ميباشد. تحليل اوراق بهادار شامل ارزيابي ورقه بهاداري خاص يا گروهي از اوراق بهادار در بين مجموعه وسيعي از داراييهاي مالي ميباشد. يکي از دلايل ارزيابي اوراق بهادار، شناسايي اوراق بهاداري است که به نظر ميرسد قيمت بازار آن با قيمت ذاتي آن تفاوت دارد. روشهاي زيادي براي تحليل اوراق بهادار وجود دارد. با وجود اين، بسياري از اين روشها در يکي از اين دو طبقه؛ تحليل فني و تحليل بنيادي قرار ميگيرند. تحليلگري که از بررسي روند قيمتها در گذشته جهت تحليل اوراق بهادار استفاده ميکند تحليلگر فني، و استفادهکنندگان از روش بنيادي را بنيادگرا مينامند.
3) تشکيل پرتفوي
ايجاد پرتفوي مرحله سوم در فرآيند سرمايهگذاري است و شامل شناسايي داراييهاي خاص براي سرمايهگذاري و تعيين مبلغ سرمايهگذاري براي هر يک از داراييهاي شناسايي شده است. اين مرحله شامل؛ انتخاب، زمانبندي و تنوعبخشي است که بايد مورد توجه سرمايهگذار قرار گيرد. انتخاب اوراق بهادار، حاکي از تحليل موشکافانه اوراق بهادار و تمرکز بر پيشبيني تغييرات قيمت آنها در کوتاهمدت ميباشد. زمانبندي که به عنوان پيشبيني کلان شناخته ميشود شامل پيشبيني تغييرات قيمت سهام عادي نسبت به اوراق بهادار با درآمد ثابت مثل اوراق خزانه و اوراق قرضه شرکتي ميباشد. تنوع بخشي نيز شامل ايجاد پرتفوي اوراق بهادار با هدف کاهش ريسک است.
4) بازبيني پرتفوي
مرحله چهارم در فرآيند سرمايهگذاري، بازبيني پرتفوي، شامل تکرار دورهاي سه مرحله قبلي مي باشد. با گذشت زمان سرمايهگذار ممکن است اهداف سرمايهگذاري خود را تغيير دهد و پرتفوي فعلي بهينگي خود را از دست دهد. سرمايهگذار ممکن است با فروش برخي اوراق بهادار و خريد اوراق بهادار ديگر، پرتفوي جديدي ايجاد کند. انگيزه ديگر براي تغيير پرتفوي اين خواهد بود که اگر قيمتهاي اوراق بهادار تغيير يابد، بعضي از اوراق بهادار که قبلاً جذاب نبودهاند، اکنون ممکن است جذاب باشند و بعضي ديگر که قبلاً جذاب بودهاند اکنون ديگر اينگونه نباشند. سرمايهگذار ممکن است بخواهد اوراق بهاداري که اکنون جذاب شدهاند را به پرتفوي خود اضافه و اوراق بهاداري که جذابيت خود را از دست دادهاند از سبد خارج کند. چنين تصميماتي به هزينه معاملات مربوط به خريد و فروش و چشم انداز بهبود در عملکرد پرتفوي بستگي دارد.
5) ارزيابي عملکرد پرتفوي
مرحله پنجم در فرآيند سرمايهگذاري، ارزيابي عملکرد پرتفوي، شامل؛ محاسبه ادواري بازده و ريسک سرمايهگذاري است.
رويکرد زماني سرمايهگذاري
سرمايهگذاري در بورس اوراق بهادار از نظر مدت زمان سرمايهگذاري به سه شکل کوتاهمدت، ميانمدت، و بلندمدت صورت ميگيرد.
در روش ارزيابي سهام به شکل کوتاهمدت، عمده تمرکز تحليلگران و خريداران و فروشندگان، به اخبار موجود در بازار است و خريد و فروش سهام نيز بر همين پايه انجام ميگيرد. در اين روش، که بعضي طول دوره آن را از چند روز تا چند هفته ذکر ميکنند، بيشتر افراد حرفهاي بازار فعاليت دارند و معمولاً در طول اين مدت کوتاه نياز به تحليل شرايط صنعت وجود ندارد. به افراد تازه وارد به اين بازار توصيه ميشود که از اين روش استفاده نکنند و خريد و فروش خود را بر اساس ديدگاه بلندمدت انجام دهند.
روش دوم که سرمايهگذاري در بورس اوراق بهادار با ديدگاه ميانمدت ميباشد، خريداران و فروشندگان سهام تمرکز خود را بر تحليل روند قيمتي سهام و تا حدودي بر اساس اخبار منتشره از سوي شرکتها گذاشتهاند. طول اين دوره را نيز عموماً سه تا شش ماه ذکر ميکنند.
روش سوم، تصميم گيري براي خريد و فروش سهام بر پايه تجزيه و تحليل کامل صنايع و شرکتها ميباشد. در اين روش، تصميمگيرندگان ابتدا وضعيت صنايع مختلف را در کشور و حتي در جهان بررسي نموده و با توجه به تحولات احتمالي آينده آن صنعت، تصميم ميگيرند که به آن صنعت وارد و يا از آن خارج شوند و در مرحله بعدي در صنعت خاصي، شرکتهاي مورد نظر را ارزيابي نموده و با استفاده از اطلاعات موجود شرکت و ساير شرکتها، در آن صنعت اقدام به خريد سهام و يا فروش آن ميکنند. بنابراين، با توجه به موارد اشاره شده، براي سرمايهگذاري در بورس اوراق بهادار هر چه به سمت رويکرد بلندمدت حرکت کنيم، نياز به تجزيه و تحليل بيشتري وجود دارد.
روشهاي سرمايهگذاري
سرمايهگذاري در بورس به دو روش مستقيم و غيرمستقيم انجام ميپذيرد. در سرمايهگذاري مستقيم فرد سرمايهگذار ميتواند مستقيماً وارد بورس شود و اوراق بهادار موردنظر خود را خريداري کند. در اين روش فرد بايد تخصص و وقت کافي براي بررسي وضعيت بازار و سهامي که ميخواهد خريداري کند داشته باشد. اما در سرمايهگذاري غيرمستقيم سرمايهگذاران از طريق واسطه در بازار سرمايه حضور مييابند، و خود بهطور مستقيم به خريد تک سهم نميپردازند. اين واسطهها متنوعاند و معروفترين آنها صندوقهاي سرمايهگذاري مشترک، ادارهکنندگان طرحهاي بازنشستگي متفاوت، شرکتهاي سرمايهگذاري و مشابه آنها ميباشند. اين نهادهاي مالي با تشکيل سبد سهام و ساير اوراق بهادار ميکوشند که ريسک را براي سرمايهگذاران کاهش دهند، و البته در قبال ارائه اين خدمات دستمزدي هم ميگيرند. اين روش سرمايهگذاري به ويژه براي کساني که از دانش و اطلاعات کافي در حوزهي مالي و سرمايهگذاري برخوردار نيستند و يا فرصت کافي براي جمع آوري و تجزيه و تحليل اطلاعات بازار و شرکتها ندارند توصيه ميشود.
تا چه اندازه با پول، ارزش پول و پس انداز آشنايي داريد؟
همه شما از اولين سال هاي تولد با موضوع پس انداز آشنايي داريد. از همان زمان که پول توجيبي روزانه و اندک خود را براي استفاده در زمان ضروري، در قلک هاي خود جمع مي کنيم، در واقع به ابتدايي ترين شکل پس انداز اقدام کرده ايم.
پس از سال هاي کودکي و در دوران نوجواني، بانک ها را مي شناسيم که براي پس انداز مبالغ بيشتري از دارايي هر فرد مورد استفاده قرار مي گيرند. در بانک، مطابق با قراردادي که در ابتداي افتتاح حساب پس انداز امضا و تاييد ميکنيم، ماهانه مبلغي سود به دارايي اوليه ما که در آن بانک پس انداز کرده ايم، اضافه ميشود. به اين ترتيب آن بانک از دارايي ما براي سرمايه گذاري در طرح هاي کلان سازندگي کشور استفاده مي کند و از سود حاصله، ماهانه مبلغي به دارنده حساب پس انداز پرداخت مي کند.
بعضي ها مي گويند: «پس انداز يك ريال يعني به دست آوردن يك ريال» بعضي ها هم مي گويند: «يا حالا پس انداز كن يا هيچوقت» و ما مي گوييم: «قطره قطره جمع گردد، وانگهي دريا شود».
اگر به فکر آينده خود هستيد بهتر است كه از همين امروز با مفاهيم ساده مالي، چگونگي پس انداز و ... آشنا شويد تا ياد بگيريد كه پول بيشتري را براي خود نگه داريد و كمتر خرج كنيد. ولخرجي هاي امروز شما مي تواند اثرات منفي و ناخوشايندي را در آينده به همراه داشته باشد.
در اينجا چند راه ساده درباره معرفي پول و آشنايي با پس انداز بيان مي شود.
۱- معمولا به محض اينكه شمردن را آموختيد، پول را نيز خواهيد شناخت.
۲- همزمان با رشد ارزشهاي پول برايتان مشخص تر ميشوند. از والدين خود بپرسيد كه چطور پس انداز كنيد، چطور مقدار پول خود را افزايش دهيد و از همه مهمتر چطور آن را خرج كنيد.
۳- تفاوت بين نيازها، خواسته ها و آرزوها را بياموزيد. دانستن اين موارد شما را براي تصميم گيري نسبت به خرج كردن صحيح پولتان درآينده آماده خواهد كرد.
۴- براي يادگيري ارزش پول و پس انداز تعيين هدف ضروري است. پير يا جوان فرقي نمي كند، افرادي كه در زندگي هدفي ندارند به جايي نمي رسند.
۵- ارزش هاي پس انداز و صرفه جويي را بياموزيد و از والدين خود ياد بگيريد كه مفهوم درآمد و پول چيست؟
۶- هنگامي كه از والدين خود پول توجيبي مي گيريد مقداري از اين مبلغ را پس انداز كنيد. به طور مثال اگر در هفته ۵۰۰ تومان پول توجيبي مي گيريد ۴۰۰ تومان را بابت مخارج خود و مابقي را به عنوان پس انداز كنار بگذاريد.
۷- با والدين خود به بانک برويد و از آنها بخواهيد برايتان حساب پس انداز باز كنند. يكي از راه هاي موفقيت هاي مالي آينده شما اين است كه عادت پس انداز كردن را از سنين كم آغاز كنيد. اما به ياد داشته باشيد هنگامي كه تصميم گرفتيد بخشي از پس انداز خود را براي خريدهاي ضروري و دلخواهتان برداريد اين موضوع اشکالي در زمينه پس انداز دراز مدت شما ايجاد نخواهد کرد.
۸- براي يادگيري اهميت پول روش منظمي را هنگام خريد كردن در پيش بگيريد. رفتن به خواروبار فروشي ها اغلب به عنوان يكي از اولين تجربه هاي پول خرج كردن شما به شمار مي رود.
۹- هنگامي كه براي خريد به فروشگاه هاي مخصوص كودكان مي رويد از والدين خود بپرسيد كه چطور خريد مي كنند و چگونه تفاوت قيمت ها، جنس، قابليت ترميم، گارانتي و ساير موارد مربوطه را درنظر مي گيرند. اگر خرج كردن طبق برنامه ريزي انجام شود سرگرمي خوب و مفيدي خواهد بود. اما عدم داشتن برنامه در اين زمينه اغلب باعث از بين رفتن ۳۰-۲۰ درصد از پول توجيبي شما مي شود.
۱۰- سعي کنيد كه در مورد مسائل مالي خود و براي پول توجيبي خود، شخصا تصميم گيري كنيد. شما از انتخاب هاي خودتان درس مي گيريد. مي توانيد قبل از خريد گفت وگويي با والدين خود داشته باشيد و از آنان ياد بگيريدكه پيش از خريدهاي مهم خود چه تحقيقاتي را انجام دهيد يا چگونه به دنبال زمان مناسب براي خريد باشيد.
۱۱- درباره خطرات قرض كردن و بدهي هاي سنگين از تجربه والدين خود آگاه شويد و بدانيد که در قبال خريد اقساطي اجناس درصدي به عنوان بهره پول تعيين مي شود.
۱۲- در برنامه منظم خانواده براي تصميمات مالي شرکت کنيد. اين عملكرد شما براي يادگيري مديريت پس انداز شخصي و خرج کردن بسيار مفيد است. با معلمان و نوجوانان بزرگتر خانواده درباره اقتصاد ملي صحبت كنيد و مي توانيد در زمينه چك، پول نقد، عادات صحيح خرج كردن، صرفه جويي و ... نكات مثبتي را از آنان ياد بگيريد.
13 – داشتن کارت خودپرداز بانک ها، يکي از شيوه هاي استقلال در مورد صرف پول توجيبي و پس انداز و مديريت هزينه است.
اين را بدانيد که عادات خوب در اوايل زندگي شروع مي شوند و عادت به پس انداز يکي از اين عادات خوب به شمار مي رود که با هوشياري، صرف زمان و نگاه به آينده بسيار ساده و مفيد خواهد بود.
نحوه انجام معامله
انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران از طريق كارگزاران انجام ميشود. اين کارگزاران که در انجام معاملات نقش نماينده خريدار و يا فروشنده را ايفا ميکنند، داراي مجوز کارگزاري از سازمان و عضو بورس هستند. همه کارگزاران موظف به انجام وظايف خود در چارچوب قوانين و مقررات موجود هستند و سرمايهگذار ميتواند براي معاملات اوراق بهادار کارگزار خود را با توجه به معيارهايي از قبيل انجام به موقع سفارش، دادوستد سهام با مناسبترين قيمت و نحوه ارائه خدمات جانبي انتخاب نمايد.
افتتاح حساب يا دريافت كد معاملاتي
از آنجا که دادوستد اوراق بهادار با استفاده از سيستم رايانهاي و براساس کد خريدار و فروشنده انجام ميشود، لازم است همه خريداران و فروشندگان داراي کد منحصر به خود باشند تا کارگزار بتواند براساس آن به خريد و فروش اوراق بهادار بپردازد. کد معاملاتي، شناسهاي 8 کاراکتري است که براساس مشخصات و اطلاعات فردي سرمايهگذار – از جمله کد ملي وي – و به صورت ترکيبي از حرف و عدد تعيين ميشود. اين کد در واقع از سه حرف اول نام خانوادگي و يک عدد تصادفي، تشکيل شده است. کد معاملاتي سرمايهگذار منحصر به فرد است و هر سرمايهگذار يک کد معاملاتي دارد. دريافت كد معاملاتي از طريق كارگزار و با ارائه مدارك شناسايي( كپي شناسنامه و شماره ملي) و فقط براي يكبار انجام ميشود.
تکميل فرم سفارش خريد يا فروش
در اين فرم اطلاعات مورد نياز اعم از مشخصات شرکت کارگزاري، مشخصات سرمايهگذار، نام، تعداد و قيمت اوراق بهادار، چگونگي پرداخت يا دريافت وجه قيد ميشود. تعيين قيمت اوراق بهادار با مشتري است و مشتري ميتواند تقاضاي خريد يا فروش اوراق بهادار را در قيمت مشخصي تقاضا كند يا اينكه تعين قيمت را به كارگزار و شرايط بازار واگذار كند.
براي اطلاع بيشتر به بخش آموزش مراجعه شود
ورود سفارش به سامانه معاملاتي
پس از دريافت سفارش خريد يا فروش، كارگزار سفارشهاي دريافتي را با حفظ نوبت وارد سامانه معاملات ميكند. اولويتبندي درخواستها در صف تقاضاي خريد(فروش) سهام ابتدا براساس قيمتهاي پيشنهادي خريد(فروش) صورت ميگيرد و از بالاترين(پايينترين) تا پايينترين(بالاترين) قيمت اولويتبندي ميشوند. به عبارت ديگر در صف تقاضاي خريد(فروش) سهام، اولويت با سفارشهايي است که قيمت پيشنهادي بالاتري(پايينتري) دارند. در صورتي که قيمتهاي پيشنهادي خريد(فروش) در دو يا چند سفارش يکسان باشند صف تقاضا(عرضه) براساس زمان ورود سفارش خريد(فروش) به سامانه معاملات اولويتبندي ميشود و سفارشي که زودتر از ديگر سفارشها وارد سامانه معاملات شده باشد از اولويت برخوردار است.
انجام معامله
در سامانة معاملات صف تقاضا و سفارشهاي خريد در مقابل صف عرضه يا سفارشهاي فروش قرار ميگيرد و در صورتي که قيمت پيشنهادي خريد و قيمت پيشنهادي فروش برابر شوند، معامله بهطور خودکار توسط سيستم رايانهاي انجام ميشود و سفارشها از صف عرضه و تقاضا حذف ميشوند.براي اطلاع بيشتر به بخش سازوكار معامله مراجعه شود.
تسويه معاملات
پاياپاي و تسويه معاملات توسط شركت سپردهگذاري مركزي و سه روز بعد از انجام معامله(T + 3) صورت ميگيرد
ساعت انجام معامله
معاملات اوراق بهادار در بورس تهران از شنبه تا چهارشنبه هر هفته به جز روزهاي تعطيل عمومي، از ساعت 9 تا 12 و در يك نشست معاملاتي و از طريق تالارهاي معاملات انجام مي شود. معاملات اوراق بهادار فقط از طريق سامانه معاملات بورس كه يك سيستم كاملا مكانيزه است، قابل انجام است و داراندگان اوراق بهادار نمي توانند خارج از سامانه معاملاتي اقدام به خريد و فروش اوراق بهادار كنند و معاملات بايد به لزوم از طريق كارگزاران و طي نشست معاملاتي انجام شود.
در حال حاضر علاوه بر تالار حافظ كه تالار اصلي معاملات است، تالارهاي ديگري توسط بورس يا شركتهاي كارگزاري در شهرهاي ديگر داير شدهاند كه سهامداران مي توانند با مراجعه به آنان از تسهيلات مستقر در اين تالارها از جمله سيستمهاي نمايشگر قيمت و سفارشها، بروشورهاي اطلاعرساني و دورههاي آموزشي پيشبيني شده استفاده كنند.
ياداوري مي شود كه خريد و فروش اوراق بهادار مستلزم حضور سهامداران در تالارها نيست و سهامداران ميتوانند از طريق مراجعه به دفاتر شركتهاي كارگزاري براي خريد و فروش اوراق بهادار اقدام كنند.
سازوکار معامله
سازوكار معاملات
سامانه معاملاتي بورس تهران يك سيستم كاملا مكانيزه مبتني بر سفارش است. به عبارت ديگر سفارشهاي خريد و فروش اوراق بهادار كه از طرف مشتريان به كارگزار داده شده است، توسط كارگزار وارد سامانه معاملاتي مي شود و بر پايه اولويت قيمت و زمان در صف خريد يا فروش قرار ميگيرد. بر اساس اولويت قيمت، يك سفارش خريد(فروش) اوراق بهادار با بيشترين(كمترين) قيمت در ابتداي صف خريد(فروش) قرار ميگيرد. بر اساس اولويت زمان، سفارشي كه زودتر وارد سامانه معاملات شود جلوتر از سفارش هم قيمت خود قرار ميگيرد.
معامله هنگامي انجام ميشود كه سفارشهاي خريد و فروش قيمت يكسان داشته باشند، اين سازوكار بسيار شبيه به معامله از طريق حراج است. چون كارگزاران ميتوانند با اطلاح قيمت سفارشهاي وارد شده، جاي خود را در صف تغيير دهند يا با ارائه قيمتي معادل قيمت پيشنهادي از طرف كارگزار مقابل، اقدام به انجام معامله كنند.
پس از انجام معامله، اطلاعات انجام معامله براي تسويه و پاياپاي به شركت سپرده گذاري مركزي اوراق بهادار و كارگزار خريدار يا فروشنده ارسال ميشود. اطلاعات مربوط به معاملات از جمله، قيمت، ارزش و تعداد اوراق بهادار معامله شده ، از طريق سايت بورس تهران و همچنين نمايشگرهاي موجود در تالارها به اطلاع سهامداران ميرسد.
بورس اوراق بهادار تهران در حال نصب نرم افزار معاملاتي جديدي است كه با عملياتي شدن آن، سرعت انجام معامله و همچنين انتشار اطلاعات پس از معامله بهبود قابل توجهي پيدا خواهد كرد.
دامنه نوسان روزانه
دامنه نوسان روزانه قيمت سهام در بورس تهران 4 درصد تعيين شده است و از اينرو قيمت سهام يك شركت در يك روز حداكثر 4 درصد نسبت به قيمت پاياني روز قبل افزايش يا كاهش مييابد. دامنه نوسان قيمت مانع از نوسانات شديد قيمتها و تلاطم بازار ميشود.
بازارها، تابلوها و انواع اوراق بهادار
پذيرش و معاملات اوراق بهادار در بورس تهران در قالب سه تابلو و بازار اوراق مشاركت انجام ميشود:
1. بازار اول شامل تابلوهاي اصلي و فرعي- سهام و حق تقدم شركتهاي پذيرفته شده در تابلوي اصلي
2. بازار دوم- سهام و حق تقدم شركتهاي پذيرفته شده در تابلوي فرعي
3. بازار اوراق مشاركت شركتي و دولتي
تابلوي فرعي مكاني براي پذيرش و فعاليت شركتهاي كوچك و درحال رشد است. شركتهاي كوچكي كه توانايي برآوزده كردن شرايط پذيرش تابلوي اصلي را ندارند در اين تابلو پذيرفته ميشوند و به آنها فرصت داده ميشود با تامين مالي و رشد فعاليتها به تابلوي اصلي ارتقاء يابند.
ساختار شركتها
شرکت
زماني که مجوز قانوني فعاليت اقتصادي براي يک شرکت صادر شود ميتوان گفت که آن شرکت تأسيس شده است. شرکتها در چارچوب قانون تجارت داراي انواع مختلف هستند که عبارتند از:
1- شرکت سهامي(عام – خاص)
2- شرکت با مسئوليت محدود
3- شرکت تضامني
4- شرکت مختلط سهامي
5- شرکت مختلط غير سهامي
6- شرکت نسبي
7- شرکت تعاوني
از انواع شرکتهاي نام برده شده فقط شرکتهاي سهامي عام قابليت پذيرش در بورس سهام را داشته و اکنون هم در بورس تهران فعاليت دارند. بنابراين در ادامه به تشريح شرکت سهامي و به خصوص شرکت سهامي عام ميپردازيم.
شرکت سهامي
زماني که يک شرکت براي انجام امور تجارتي بين حداقل سه نفر، و يا بيشتر، تشکيل ميشود به آن شرکت سهامي ميگويند. در واقع شرکت سهامي شرکتي است که سرمايه آن به سهام تقسيم شده و مسئوليت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمي آنها است. براي مثال سرمايهي شرکت سهامي الف صد ميليون ريال ميباشد که به صورت صد هزار سهم هزار ريالي توسط صاحبان سهام تأمين گرديده است. مسئوليت صاحبان سهام به نسبت مبلغي است که سهم خريدهاند؛ بنابراين بديهي است کساني که داراي سهام بيشتر و در نتيجه سرمايهي بيشتري هستند، داراي حقوق و مسئوليت زيادتري نيز ميباشند. سهامداران در شرکت سهامي از حقوق و مزايايي مانند حق دريافت سود سهام، حق تقدم در خريد سهام جديد شرکت، حق رأي و حق نقل و انتقال سهام برخوردارند. طبق قانون تجارت شركت سهامي شركت بازرگاني محسوب ميشود ولو اينكه موضوع عمليات آن امور بازرگاني نباشد.
شرکتهاي سهامي به دو نوع تقسيم ميشوند:
الف ) شرکت سهامي خاص
شرکتي که کل سرمايهاش در موقع تأسيس از سوي مؤسسان آن تأمين ميشود شرکت سهامي خاص طبق قانون، نام دارد. سرمايهي اين شرکت سهامي خاص در زمان تأسيس نبايد از يک ميليون ريال کمتر باشد.
ب ) شرکت سهامي عام
شرکتي که سرمايه آن به سهام تقسيم شده و مؤسسان آن قسمتي از سرمايهي شرکت را از طريق فروش سهام به عموم مردم تأمين ميکنند شرکت سهامي عام نام دارد. شرکتها براي پذيرش در بورس اوراق بهادار بايد به صورت شرکت سهامي عام باشند. در شرکت سهامي عام، تعداد سهامداران نبايد از 5 نفر کمتر باشد و مسئوليت سهامداران، محدود به مبلغ اسمي سهام آنها است. حداقل سرمايه مورد نياز براي تأسيس چنين شرکتي، 5 ميليون ريال است که 20 درصد آن توسط مؤسسين و باقيمانده توسط مردم پرداخت ميگردد. از کل سرمايه حداقل 35 درصد بايد در زمان تأسيس شرکت و مابقي حداکثر ظرف مدت 5 سال و به تصميم هيئت مديره پرداخت گردد. در اين شرکت، عبارت"شرکت سهامي عام" بايد قبل از نام شرکت يا بعد از آن، بدون فاصله با نام شرکت در کليهي اوراق و اطلاعيهها و آگهيهاي شرکت بهطور روشن و خوانا قيد شود. دارنده سهام بهطور کامل از حقوق مالکيت برخوردار است. اشخاصي که سهام جديد شرکت را ميخرند، حق مشارکت در سود را به دست ميآورند؛ يعني با خريد سهام جديد از همان حقوق سهامداران قبلي برخوردار ميشوند. پرداخت سود سهام عادي مشروط به وجود سود قابل تقسيم و تصويب مجمع عمومي صاحبان سهام در مورد تقسيم سود است. البته قانون تجارت ايران پيشبيني کرده است که اگر شرکتي سود داشته باشد، بايد حداقل ده درصد آن را بين سهامداران تقسيم کند. با اين توضيح، از ويژگيهاي سهام ميتوان حق مالکيت، مسئوليت محدود سهامداران، حقرأي و کنترل شرکت و حقتقدم در خريد سهام جديد را نام برد.
سهامداران مالکان واقعي شرکت هستند و البته آخرين مدعيان نسبت به داراييهاي آن شمرده ميشوند. بنابراين اگر شرکت ورشکست شود، نخست حق و حقوق طلبکاران و سپس ادعاي سهامداران از محل آنچه باقي مانده است، پرداخت ميشود.
تعهد سهامدار در شرکت سهامي، پرداخت مبلغ سهم است و اگر به اين تعهد خود عمل کند، به عنوان صاحب سهم تعهد ديگري ندارد. سهامدار هيچگونه تعهد شخصي در قبال طلبکاران شرکت ندارد و اگر شرکت بنا به دلايلي قادر به پرداخت ديون خود نباشد، نميتواند به سهامداران رجوع کند. همچنين تعهدات سهامداران همان است که قبول کردهاند و نميتوان با تغيير اساسنامه تعهد جديدي بر عهده آنان گذاشت يا تعهدات فعلي آنان را افزايش داد. در اين زمينه قانون نيز به صراحت عنوان کرده است که هيچ مجمع عمومي نميتواند با هيچ اکثريتي بر تعهدات صاحبان سهم بيفزايند.
+ نوشته شده در دوشنبه بیست و چهارم تیر ۱۳۹۲ ساعت توسط امید
|
